دوره 8, شماره 2

پائیز و زمستان ۹۵

فهرست مطالب

مقالات

کشف فهرست عظیمی از اساطیر فضایی آشکار در شعر آپولینر و سپانلو نشان می دهد که هر دو شاعر به خوبی از جغرافیای اجتماعی، فرهنگی، سنتی و ادبی ملل مختلف آگاه هستند و آگاهانه به بازسازی شاعرانه ی فضا می پردازند تا تعاملاتی بین فضای انسانی و ادبیات برقرار سازند.علیرغم این، علاوه بر اساطیر آشکار در شعر آنها شاهد عناصر اسطوره گونه ای هستیم که در ورای اعمال و افکار و گفتارها و شخصیت ها و فضاها پنهان هستند. در مقاله ی حاضر از لابلای دو اسطوره ی آشکار مشترک بین دو شاعر به بررسی چند لایه ی اسطوره ای رسوب شده در فضا-زمان و بازسازی فضایی که توسط دوشاعر با تکیه بر این لایه های اسطوره ای صورت می گیرد، پرداخته می شود. علاوه بر آن، به منظور کشف ناخودآگاه نویسنده ی اثر و معرفی امیال و آرزوهای دو شاعر، بر روش شناسی ژیلبرت دوران در باب ساختارهای تخیلی تکیه شده، حضور اعمال، فضاها و شخصیت های ادبی که شباهت های تکرار شونده با همتایان اسطوره ای خود دارند، مورد بررسی قرار می گیرد. حضوری که اساطیر پنهان را نزد شاعران تصریح می سازد و رابطه ی بین سوژه و فضا را برجسته ساخته، وجوه اشتراک بین دوشاعر را نیز به تصویر می کشد. 

Zahra Taghavi Fardoud
PDF
101-116
 تصويرشناسي به عنوان گرايشي در ادبيات تطبيقي که به مطالعه‌ي تصاوير و بازنمايي­هاي بيگانه («ديگري») در يک اثر ادبي يا يک ادبيات مي­پردازد مي‌تواند با نوع ادبي حماسه مناسبتي ويژه داشته باشد؛ چرا که تنها در اين نوع ادبي بازنمايي ديگري الزاماً با طرد، هراس و تحقيري مبالغه‌آميز همراه است و در سه‌گانه‌ي بيگانه هراسي، بيگانه‌دوستي و شيفتگي در مقابل بيگانه، طرح‌شده توسط دانيل هانري پاژو[1]، تصويرشناس فرانسوي، اين بازنمايي همواره در شق نخست جاي مي‌گيرد. در واقع حماسه نوع ادبي هويت محوري است که با برجسته کردن اختلاف‌ها و تضادهاي ميان ما و ديگري، بر تضادها و اختلاف‌هاي داخلي سرپوش مي‌گذارد و هويت اجتماعي را بازسازي مي‌کند. قطعاً اين هويت در تضاد با غيريت‌ي تعريف مي‌شود که ديوها و غول‌هاي حماسه نمونه‌هایی از آن هستند. جستار حاضر بر آن است که با بررسي بوطيقاي بازنمايي ديگريدر نوع ادبي حماسه به بررسي سازوکار طرد بيگانه و تغيير شکل آن در اين نوع ادبي بپردازد و رابطه‌ي آن را با ويژگي‌هاي ذاتي اين نوع موردمطالعه قرار دهد.

[1] Daniel-Henri Pageaux

دومینیک کارنوی-ترابی, منیره اکبرپوران
PDF
79-99

چکیده

 

اگر ترجمه را به قول یورگن هابرماس «کنشی ارتباطی» به شمار آوریم، آن گاه نظریه ترجمه را نیز چه بسا باید همچون تحلیل گفتمان در چارچوب یک نظریه عمومی در حوزه ارتباطات تعریف کنیم. در مورد نشانه شناسی نیز چنین امری صادق است و از همین رو کاربست مقوله بینامتنیت که از جستارهای بنیادین علم نشانه شناسی است در نظریه، عمل و نقد ترجمه، ثمربخش و راه گشا خواهد بود. مقاله پیش رو، پس از بررسی اجمالی مبانی و مصادیق نشانه شناسی در حوزه زبان شناسی و اختصاصا ترجمه پژوهی، یک نمونه درخشان از رویکرد نشانه شناختی به ترجمه ادبی را از تاریخ معاصر ترجمه نثر داستانی از ادبیات کلاسیک انگلیسی به زبان فارسی پیش خواهد نهاد.

عبدالله برادران
این مقاله، گفتاری تحلیلی در چگونگی شگردهای روایی، شخصیت‌پردازی و استفاده‌ی ویژه از ابعاد «زمان»، در رمان پست‌مدرنیستی «سلاخ‌خانه‌ی شماره‌ی پنج»، اثر کورت وُنه‌گات، نویسنده‌ی معاصر آمریکایی است و شامل سه بخش  است: قسمت اول: معرفی مختصر اثر و پیشینه‌ی بررسی و نقدهای انجام شده درباره‌ی این کتاب است. قسمت دوم: شامل طرح مباحث نظری مرتبط با این مقاله، با استفاده از نظریه‌های ادبی، به ویژه نظریه‌های پست‌مدرنیستی و همچنین آراء فرمالیست‌های روسی در روایت‌شناسی است  قسمت سوم: تحلیل تکنیک‌های استفاده از زمان، روایت و شخصیت‌پردازی در این اثر معروف جهانی است. در پایان مقاله نیز، نتیجه گیری و معرفی منابع ، آمده است.در این مقاله تلاش نگارنده بر این بوده است تا ضمن طرح مباحث نظری، در حد امکان، با استفاده از شاهدمثال‌های مناسب از خود متن، شگردهای نویسندگی در این اثر تاریخی-داستانی-اجتماعی-علمی-تخیلی را به نحوی، مورد تحلیل قرار دهد،که سیر روایی داستان برای خواننده‌ی ناآشنا با این اثر نیز، تا حدود زیادی روشن شود.
پروین سلاجقه
PDF
175-194

این مقاله، با تمرکز بر شخصیت اصلی رمان ارباب انتقامِ فیلیپ راث، باکی، به بازخوانی این شخصیت در آینۀ اسطورۀ ادیپ شهریار سوفوکل می‌پردازد. نگارنده تلاش کرده است تا در سایۀ نظریۀ استیون توتوسی دُ زپتنک در نقد تطبیقی، به کشف چگونگی و نه چیستی‌ها پرداخته و با ایجاد فضایی گفتمانی بین دو اثر مورد مطالعه، ضمن برجسته نمودن تفاوت‌های ناگزیر این دو اثر که نتیجۀ برآمدن آن‌ها از دو فرهنگ و زمان متمایز است، خطوط موازی و شباهت‌های ظریف این دو اثر را به نمایش گذاشته و چگونگی و اهمیت بازآفرینی اسطورۀ ادیپ در قرن بیست و یکم را بیان کند. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که روایت زندگی و سرنوشت باکی، بازنویسی زندگی و سرنوشت ادیپ شهریار سوفوکل است که خود دلیلی بر اثبات حضور همیشگی اسطوره در زندگی امروزی ما است. نیز به‌نظر می‌رسد راث تلاش کرده تا با اقتباس و بازسازی اسطورۀ یونانی ادیپ، بر آسیب‌پذیری نوع بشر در برابر قدرت بلامنازع تقدیر تأکید گذارده و این قدرت سرنوشت‌ساز را به چالش بکشد.

پدرام لعل بخش
PDF
227-144

چکیده

شهر، به مثابه نظامی فعال، نقشه ادبی خودآگاه کلان شهر و مکان فرهنگی، فضای معینی است که زندگی روزانه انسان را دستخوش تغییر وتحول می کند. امروزه شهرها نه تنها فراتر از مرزهای جغرافیایی شناخته شده پیش می روند، بلکه بیشتر به صورت ذهنی-کلامی طراحی می شوند. این مقاله بر روی شهر دوبلین جیمز جویس (1941-1882)، به مثابه تجسمی از اجزاء معماری ذهنی زبان در رمان اولیس (1922)، تمرکز کرده، و مشخص می کند که چگونه جویس تصویری هنرمندانه و زیبایی شناسانه از شهر، مکان های دولتی و خصوصی، خیابان ها، رستوران ها، کافه ها، بیمارستان ها، و به طور کلی تفکرات و سنت های شهروندانش را ارائه می دهد. به استناد جغرافیای-ذهنی و الگوی جغرافیای کلان شهری از دیدگاه  نظریات مرلین کاورلی، این مقاله به بحث درباره نقشه ادبی و کلامی شهر دوبلین می پردازد. جویس آمیزه ای از تصاویر افراد، شهروندان، جامعه و زندگی شهری آنان را با تصاویر ذهنی، و نمادهای معماری، به خصوص معماری واقعی شهر بر اساس تجربیات شخصیت های قصه اش از جمله لئوپولد بلوم، استیفن ددالوس و مالی بلوم را ارائه می کند. از یک سو جغرافیای معین طبقات اجتماعی در دوبلین از طریق پراکندگی انواع خانه ها و ساکنین اش هم به آنها شکل می دهد و هم توسط آنها شکل می پذیرد، سپس معماری خانه ها و خیابان ها و نقشه معماری ذهنی افرادی که در این خانه ها  سکونت دارند با هم وارد ارتباطی دو سویه می شوند که از هم غیر قابل تفکیک هستند. از سوی دیگر جغرافیای ذهنی آنان هنگامی که مشغول پرسه زنی یا قدم زنی در خیابان های مختلف دوبلین هستند، مورد بررسی قرار می گیرد. آنچه که جویس در رمان اولیس ارائه می کند، لایه های معماری بیرونی مکان ها، به خصوص برج مارتلو، و لایه های درونی آنها شامل لایه های فرهنگی، هنری، اجتماعی-سیاسی و درون ذهنی شخصیت های رمان از طریق گفتمان ذهنی-جغرافیایی است. این دانش حاصل پرسه زنی و بیداری شخصیت ها در خیابان های دوبلین است. در واقع مکان به هر خواننده ای این فرصت را می دهد تا تاریخ شهرو ساکنین آن را درک کند.

بهمن زرین جویی
PDF
147-173

مطالعه­ ی حاضر با الهام از زبان شناسی شناختی  و به ویژه نظریه­ ی استعاره ­های مفهومی لیکاف و جانسون (1980)، تأثیر روش تفصیل ریشه­ ای به عنوان یک روش تدریس صریح  که برگرفته از این مکتب است را با روش­های رایج دیگر تدریس واژگان تخصصی زبان انگلیسی با اهداف ویژه (اقتصاد) یعنی آموزش واژگان از طریق ارائه­ ی معادل های فارسی، تعاریف انگلیسی و روش تدریس ضمنی را مقایسه کرده است. یافته های پژوهش، حاکی از برتری روش تفصیل ریشه ­ای بر سایر روش­های صریح  و همچنین برتری روش ضمنی در تدریس و نگاهداشت ذهنی  واژگان تخصصی است.

عادله حیدری, عزیزاله دباغی, حسین براتی
PDF
117-146

نقد روانشناختی " آنته کریستا" بر مبنای نظریۀ کارن هورنای

 

چکیده

"آنته کریستا"، اثر داستانی املی نوتومب ( Amélie Nothomb) ، نویسندۀ معاصر بلژیکی، روایت پریشان حالی و تعارض شخصیت­های آن است. نوتومب در پرداخت شخصیت­های این اثر، حالات روحی آنان همچون خجالت، ترس از جمع، وابستگی، دروغگویی، حقارت و غرور را به تصویر می­کشد. دو شخصیت مهرطلب و برتری طلبی که نوتومب در این اثر خلق می­کند، تداعی کنندۀ تیپ­های شخصیتی است که هورنای در تئوری­های روانشناختی خود به آن­ها پرداخته است. کارن هورنای،  یکی از تئوریسین­­های بزرگ عرصۀ روانکاوی، با اهمیت دادن به عوامل فرهنگی و اجتماعی در شکل­گیری ابعاد شخصیتی انسان و نقض دیدگاه­های روانکاوی فروید، از رفتارهای متفاوت­ شخصیتی، رویکردی جدید و نوآورانه ارائه داده است. با توجه به این که تا کنون پژوهشی در این زمینه صورت نگرفته است  و نیز جایگاه ویژه آثار نوتومب در ادبیات معاصر، در این مقاله برآنیم تا این اثر نوتومب را با تکیه بر نظریه­های روانشناختی هورنای مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم.

کلمات کلیدی: نقد روانشناختی، هورنای، روان­رنجور، حقارت، دیگری

محبوبه فهیم کلام, محبوبه فهیم کلام
PDF
209-236

چكيده

بررسي تصاوير عناصر چهارگانه آب، باد، خاك و آتش همواره از درون‌مايه‌هاي  اصلي نقد مضموني به شمار مي‌رود. تصاوير عناصر چهارگانه خصوصاً تصوير مربوط به عنصر آب در دنياي خيالي كولت، يكي از نويسندگان زن فرانسوي مطرح قرن بيستم مشاهده مي‌شود. تصاوير عنصر آب در شكلهاي متفاوت و مختلفي در آثار اين نويسنده به چشم مي‌خورند كه از آن جمله مي‌توان به آب جواني، آب ناپاك و آب محتضر اشاره كرد. آيا اين تصاوير در بررسي دنياي ادبي اين نويسنده از ديدگاه نقد مضموني نقش مهمي را ايفا مي‌كنند؟ آيا بررسي تصاوير اين سه آب راهي است براي درك مفاهيمي جديد در آثار كولت؟ موضوع بحث مقاله حاضر تحليل و تفسير اين تصاوير در سه اثر كولت، پيچك‌هاي تاك، سيدو و گندم نارس مي‌باشد. سعي بر آن داريم تا با بررسي اين تصاوير به درك هر چه بيشتر اين سه اثر نامبرده، درونمايه‌ها، حالات روحي و تأثيرات اين تصاوير بر روح و جان نويسنده بپردازيم.

 

فرناز ارفعی زاده, فرانک اشرفی
PDF
29-46
مقالۀ پیش‌ رو به بررسی «گفتمان دگرـ شالوده­ساز» در رمان چشم‌هایشان خدا را می‌نگریست اثر زورا نیل هِرستون، نخستین رمان‌نویس زن آمریکایی ـ آفریقایی‌تبار می‌پردازد. مطالعات انجام شده بر روی برجسته‌ترین آثار فمینیستی سیاه‌پوستان آمریکا نشان می‌دهد که گفتمان دگر ـ شالوده­ساز ابزاری مؤثر در دست زنان سیاه‌پوست جهت مقابله با استثمارشان است. یکی از بارزترین ویژگی های این گفتمان نفی اصول نظام خردـمرکز محوری که سالها بسیاری از گروه‌های اقلیت را از داشتن صدایی مستقل محروم کرده بود. در گفتمان دگر ـ شالوده­ساز از عناصری استفاده می‌شود که توسط طبقۀ حاکم به‌صورت منفی تعریف شده و از آن‌ها برای انقیاد بخش‌هایی از اجتماع سود برده‌اند. از مهم‌ترین این عناصر می توان به سکوت، خشونت، جنون، هم‌جنس‌خواهی، منطق‌ستیزی و هیستری اشاره کرد. به همین سبب، نویسندگان مقاله این گفتمان را «گفتمان دگر ـ شالوده ساز» نامیده‌اند. به منظور نشان دادن چگونگی استفادۀ ابزاری زنان سیاه‌پوست از این گفتمان، رمان چشم‌هایشان خدا را می‌نگریست مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در این اثر، بزرگ‌ترین اقدام برانداز جِینی، قتل تی‌کیک، عاشق و آخرین همسر خود است که با آن جِینی به یک صدای مستقل و بی‌نیاز از مردان می‌رسد و در همین ارتباط، سکوت جِینی به هنگام محاکمه توسط هیئت ژوری تماماً متشکل از مردان سفیدپوست اهمیت می‌یابد.
محمدرضا نوراللهی راوری, شیده احمدزاده

در رمانهاي رئاليستي با شخصيتهايي روبه‌رو می‌شویم که به اصول و ارزشهاي راستين پایبندند. گئورگ لوکاچ، که با تکیه بر نظر انگلس ادبیات رئالیستی را نمونه راستین و شالوده و سنگ‌بنای ادبیات می‌داند و لوسين گلدمن، که هر اثر سازگار با رئاليسم را اثري ارزشمند به‌شمار می‌آورد، این قهرمانانِ به‌اصطلاح پروبلماتيک را افرادی بي‌آينده و معترض معرفی می‌کنند که ساز مخالف می‌زنند و در جهاني رو به ‌زوال و پر از تباهی، جوياي ارزشهاي انساني حقیقی هستند و می‌کوشند ارزشهای مدرن را تغییر دهند و اصالت سابق را به آنها بازگردانند. از طرفی به‌باور گلدمن بین وضعیت ارزشهای اصیل در رمان و وضعیت ارزشهای مصرفی در بازار مشابهتی دقیق وجود دارد: هردو، ارزشهایی ضمنی به‌حساب می‌آیند، چون زیرمجموعة ارزش مبادله‌ای هستند. قهرمانی که می‌کوشد در جهانی که ارزشهای اصیل دست‌نایافتنی‌اند، در پی این ارزشها باشد، توهماتی پیدا می‌کند که منجر به نابودی‌اش خواهدشد. قمارباز داستایِفسکی  مثال واضحی از جایگاه پول به‌عنوان معیاری برای ارزش درادبیات است. در مقالة حاضر برآنیم تا روشن سازیم چگونه قهرمانان پروبلماتیک این اثر، به‌سان خریداران و فروشندگانی خودآزار و دیگرآزار، از ارزشهای اصیل و راستین دور و به‌دنبال این ابژة فتیشیستی روان می‌شوند و پول به مرکز توجه و وسواس آنها بدل می‌گردد.  

حمیدرضا آتش‌برآب
PDF
15-28

اين مقاله سعي دارد ابعاد گوناگون فلسفه‌ي سياسي جورجو آگامبن‌، متفکر معاصر ايتاليايي را در حوزه‌ي ادبيات مورد بررسي قرار دهد. علي‌رغم توجه و دلبستگي وصف‌ناپذير آگامبن به ادبيات و نقد ادبي، به شعر و بوطيقا‌، تاکنون تلاش اندکي براي خوانش آثار ادبي با اسلوب نقادي وي انجام گرفته است. اين مقاله بر آن است بين ادبيات و تفکر آگامبن آشتي برقرار کند و زاويه‌ي نقد جديد و دست‌نخورده‌تري به عرصه‌ي نقد ادبي معرفي کند. آثاري که مورد نقادي آگامبني قرار خواهند گرفت عبارتند از «بازگشت به خانه‌»ي هارولد پينتر، «بوفالوي آمريکايي» ديويد مامت و «غرب واقعي» سام شپرد. مفهوم اصلي که در اين سه اثر نمايشي معاصر انگليس و آمريکا بررسي مي‌شود هويت انسان پسامدرن يا «عامل نقش‌پذير» است. عامليت انسان در نظام سرمايه‌داري و مصرف‌گرا از سه منظر فلسفي مهم در تفکر آگامبن تحليل مي‌شود: زبان، اخلاق و هومو ساکر (انسان مقدس). تجربه‌ي محدوديت‌هاي زبان مي‌تواند محدوديت‌ها و نقاط ضعف قدرت حاکم را آشکار سازد و بيگانگي زباني مهم‌ترين وجه سرکوبي است که انسان از آن رنج مي‌برد. هجو خانواده در اثر پينتر و نقد نظام سرمايه‌داري در اثر مامت از راه تجربه‌ي محدويت‌هاي زبان به دست مي‌آیند. قلمرو خاکستري اخلاق که در آن عامل نقش‌پذير در لواي قدرت قرار مي‌گيرد، در مادرانگي و روسپي‌گري روث در نمايش پينتر، روياي آمريکايي مامت و اسطوره‌ي غرب شپرد به ظهور مي‌رسد. اين قلمروها جدايي عامل از قدرت را ناممکن مي‌سازد. و در آخر، هومو ساکر با سرگرداني بين شمول و اخراج، انسان پسامدرن را به سرکوب و مراقبت هميشگي ولي ناديدني و نهاني قدرت محکوم مي‌کند.

نرگس منتخبی
PDF
245-268

از منظر زبان‌شناختی، یکی از چالش‌برانگیزترین جوانب مهارت نوشتن جمله‌بندی است. اگرچه برخی از جملات تنها از یک جمله‌واره تشکیل می‌شوند، نویسندگان، به منظور دست‌یابی به اثرگذاری بیشتر، اغلب جمله‌واره‌ها را با یکدیگر ترکیب می‌کنند تا درنهایت بتنوانند متنی منسجم تولید کنند. با استفاده از رویکرد اصطلاح‌شناسی تخصصی، مقال] حاضر مجموعه‌ای متشکل از 23 اصطلاح تخصصی گرامری که به طور معمول در کلاس‌های آموزش مهارت نوشتن به کار گرفته می‌شوند را مورد بررسی دقیق قرار می‌دهد. بدین منظور، پیکرۀ زبانی حاوی 14 کتاب گرامرتوسط پژوهشگران تهیه شد و تمامی 23 اصطلاح تخصصی انتخابی در این پیکره جستجو و شمارش شد. به‌علاوه، از 72 دانشجوی زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شهید بهشتی آزمون اصطلاحات تخصصی (تهیه شده از اصطلاحات مورد مطالعه) گرفته شد. براساس تعداد تکرار اصطلاحات درپیکرۀ زبانی، نتایج آزمون اصطلاحات تخصصی و تحلیل داده‌های کیفی که از معنی و کاربرد اصطلاحات و مصاحبه‌های انجام‌شده با دانشجویان بدست آمد، پژوهشگران شبکه‌ای اصلاح‌شده از اصطلاحات تخصصی گرامری برای تدریس جمله‌واره‌ها را ارائه کردند. درصورت بکارگیری یکپارچۀ این شبکۀ پیشنهادی، بسیاری از ابهامات و چالش‌های استفاده از اصطلاحات تخصصی گرامری برای تدریس جمله‌واره‌ها در آموزش مهارت ونوشتن به زبان انگلیسی مرتفع خواهد شد.

ساسان بالغی زاده, مهرداد یوسفپوری نعیم
PDF
47-68

در بحث آموزش زبان دوم، میزان شباهت یا تفاوت  نظام آوایی دو زبان، در یادگیری آن توسط زبان آموزان تاثیر مستقیمی دارد و بدیهی است هر چه میزان شباهت بیشتر باشد، یادگیری برای دانشجویان ساده‌‌‌‌تر خواهد بود و تفاوت بیشتر، دشواری های آموزش را دوچندان می کند. درپژوهش حاضر، یک تست شفاهی از 45 نفر از  دانشجویان رشته زبان چینی در مقطع لیسانس دانشگاه شهید بهشتی به عمل آمده است که تمامی همخوان های زبان چینی توسط آنان خوانده می ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود و با بررسی فایل صوتی ضبط شده، تعداد دانشجویانی که هر یک از همخوان ها را درست یا غلط تلفظ کرده اند مشخص می گردد.نتایج به دست آمده از تست شفاهی به وضوح نشان می دهد که 10 عدد از همخوان ها بدون هیچ اشتباهی توسط فراگیران زبان چینی تلفظ شده اند، و 11 عدد از همخوان ها که با همخوان های زبان فارسی تفاوت داشته اند با ضریب خطاهای متفاوتی توسط فراگیران تلفظ شده اند.که  نشان دهنده آن است که 47% همخوان های زبان چینی و فارسی از لحاظ نظام واجی و آموزش فراگیران تطابق مناسبی دارند. که این مسئله فرضیه ای را که در این پژوهش مطرح شده بود به درستی تایید می نماید.

نفیسه غضنفری
PDF
195-208