دوره 6, شماره 2

پاییز و زمستان 1393

کل شماره

کل شماره را دریافت و نمایش بده PDF

فهرست مطالب

مقالات

مرگ را مي توان مهم ترين موضوع مشترک ميان تمامی انسان های روی کره ی زمین، فارغ از زمان و مکان دانست که در ادوارمختلف تلاش شده به نحوي درباره آن اندیشه شود.

 زبان فارسی و زبان اسپانیایی از نظر در برداشتن مفاهیم  طغیان و اعتراض و بیان احساسات درونی جز زبانهای ممتاز دنیا محسوب می شوند و خیام و لورکا دو نمونه ی  برجسته از شاعرانی هستند که در کمال استادی توانسته اند آنچه را که بشر در دل داشته را بر کلمات شعر خود جاری سازند و به زیبایی هر چه تمامتر در وصف لغات به تصویر قلم در آورند. حوادث و تلاطم روحی دو شاعر باعث گشته بازیگر اصلی صحنه ی شاعریشان مرگ باشد که جان مایه ی محورتفکرات هر دو را تشکیل می‌دهد. اندیشه، چالش و واکنش آنها در برابر نیستی و مرگ به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در اشعار هر دو شاعر باز  تاب یافته است. هر دو شاعر از عشق می گویند و از زندگی و از مرگ ولی آنچه ما در این مقاله به آن خواهیم پرداخت مضمون مرگ است که از این دو، چهره جهانی ساخته است.  

سودابه باشی زاده
داستان انیس سیمین دانشور که در مجموعه داستان کوتاه او با نام به کی سلام کنم؟ به چاپ رسیده ، اقتباسی از داستان عزیزم از آنتوان چخوف است. هر دو داستان ، روایت کنندۀ داستان زنی است که با هر بار ازدواج با مردان مختلف ، نگرش آن مردان به زندگی را اخذ می کند. هر چند رابطۀ بینامتنی این دو اثر آشکار است، اما دانشور با استفاده از شیوه های روایی متأخر ، مضمون داستان را تغییر داده است. دانشور با شخصیت پردازی و همچنین با نزدیک شدن راوی داستانش به نظرگاه شخصیت، نگاهی انتقادی از جامعۀ مردسالار به دست داده است. در صورتی که در داستان عزیزم، راوی داستان با دور شدن از نظرگاه ، نگاه انتقادی چخوف به زنان را آشکار ساخته است. همچنین از نظر مفاهیم مطرح در مورد زمان روایت، دانشور از شیوه ای پیچیده تر استفاده نموده است. او با استفاده از پس نگاه مختلط ، قالب روایی طرح اقتباسی خود را پیچیده تر و جذاب تر کرده است. بنابراین هرچند دانشور طرح داستان را از چخوف اخذ نموده است، اما با استفاده از شیوه های داستانی و روایی جدید، این طرح اقتباسی را تا حدودی بهبود بخشیده و تابع سبک روایی چخوف نمانده است.چنان که ملاحظه شد در این مقاله کوشش شده با استفاده از عناصر روایی، و تعاریفی که روایت شناسان از این مفاهیم به دست داده اند، دو داستان عزیزم و انیس مقایسه گردد، و روند تکاملی پیرنگی که توسط دانشور اقتباس شده ، بررسی شود.
یاسر فراشاهی نژاد, عاطفه جمالی
مخالفت ژاک دریدا با انحصار گرایی گونه ای (Generic Exclusivity) در "قانون ژانر"، در قالب مفاهیم نظری قانون و ضد قانون مطرح می گردد. او بهترین موضع برای بیان ایده و یا تشکیل هر نوع گونه ای را در فضایی چندگانه تعریف کرده است. این فضا در اصل فضای میان یک قانون و ضد قانونش می باشد. در تحقیق پیش رو، موضع چندگانه جورج برنارد شا در قبال ازدواج در نمایشنامه های خوش ساختش بوسیله چارچوب نظری دریدا مورد خوانش قرار می گیرد. برای این مهم، ابتدا منتخبی از نمایشنامه های خوش ساخت فرانسوی مورد بررسی قرار می گیرد تا بتوان دیدگاه ثابت گرای این نمایش ها را مبنی بر برون همسری و درون همسری در قالب قانون و ضد قانون نظریه دریدا قرار داد. سپس دیدگاه چندگانه نمایشنامه های خوش ساخت شا بررسی می گردد و با در نظر گرفتن جایگاه های نظریه های برون همسری و درون همسری نمایشنامه های خوش ساخته فرانسوی در چارچوب نظریه دریدا، دیدگاه چندگانه شا در فضای میانی این دو جایگاه قرار می گیرد. طی این خوانش، علاوه بر مشاهده تسلط شا به سنت نمایشنامه نویسی خوش ساخت، فرار ایشان از این سنت نیز مطرح می گردد. این فرار در مثال های آورده شده تحقیق، تحقق خوانش های انتقادی شا از شرایط فکری، اجتماعی و مذهبی زمان را نمایانگر می سازد.
حسین محسنی, کیان سهیل
این مقاله به تحلیل تاثیر عناصر بومی فرهنگ قوم ایبوی نیجریه بر هویت زن ایبو در نیجریه ی استقلال یافته در رمان ختمی بنفش اثر چیماماندا آدیچی می پردازد. منتقدان فمینیست پسا استعماری مانند اسپیواک و هالووی برآنند که بدون به رسمیت شناختن عناصر ویژه ی فرهنگی زنان در کشورهای جهان سوم نمی توان تنها با روشهای آکادمیک غربی، واقعیت مادی زندگی زن فرودست را بیان کرد و یا بازنمایاننده ی صدای فروخفته ی وی بود که، در اثر خشونت شناختی متون استعماری و در لابلای وقایع نگاشتهای رسمی، گنگ و ناپیداست. هالووی معتقد است که متن رمانهای زنان آفریقایی متنیست چندصدایی که با شیوه های برگرفته از فرهنگ بومی به ترسیم چندگانگی پیوستار فرهنگ پسا استعماری و هویت زنان آفریقایی می پردازد. یکی از این راهکارها را هالووی «به یادآوری» می نامد که از طریق آن خاطرات، اسطوره ها،و وقایع تاریخی در ساختار روایت در هم تنیده و گفتمانی ویژه خلق می شود که روایتهای استعماری و پدرسالار را به چالش می کشد. مقاله ی حاضر نقش راهکار «به یادآوری» در رمان ختمی بنفش در بازنمایی تاثیر عناصر فرهنگ ایبو در رشد شخصیت و گذار قهرمان رمان از نوجوانی به بزرگسالی را نشان می دهد. آدیچی به خوبی نشان می دهد که هویت زن در جامعه ی متکثر پسا استعماری خصلتی قطبیت یافته و تقابلی نداشته بلکه پیوستاریست از عناصر گونا گون فرهنگی دوران ماقبل استعمار، دوره ی استعمار، و عصر نوین. کلیدواژگان: فرهنگ بومی، «به یادآوری»، ایبو، زنان جهان سوم، خشونت شناختی، فضای سوم، دورگه گی
نجمه قابلی
وقوع و بروز انقلاب صنعتی را بدون شک باید به اختراع ماشین نسبت داد و قرن 19 را بدین ترتیب قرن ماشین ها نامید. مدرنیته با ماشین به روز شد و آن را به عنوان سمبل خود معرفی کرد. در نیمه دوم قرن 19، ادبیات و رمان نیز به عنوان آینه های منعکس کننده جامعه به موضوع پیدایش این عناصر رویکرد خوبی نشان دادند. نویسندگان متفاوت واکنش های متفاوتی نسبت به ماشین از خود بروز دادند. برخی کلا آن را طرد نمودند؛ برخی دیگر علی رغم دشمنی با این وسیله، بی اراده آن را ستودند و برخی دیگر نیز به آن جایگاهی اصیل و با اهمیت بخشیده، حتی آن را به عنوان یک شخصیت واقعی در آثارشان معرفی کردند. زولا را می توان در زمره نویسندگان گروه آخر جای داد، چرا که ماشین، در عمده آثار اصلی و مشهور وی، جایگاهی معنادار را به خود اختصاص داده است. این مقاله خواهد کوشید تا ضمن معرفی این ماشین-پرسوناژها، جایگاه آن ها را نیز بررسی کرده، به این ترتیب به ادبیات آگاهی بخش یا تحذیر دهنده زولا در این مورد بپردازد و نیز رابطه انسان-ماشین و بالعکس را از دیدگاه زولا به نظاره بنشیند.
محمدرضا فارسیان
PDF

املی نوتومب[1]، نویسندۀ معاصر بلژیکی و برندۀ جوایز مختلف ادبی، به تقریب نزد محققان ایرانی ناشناخته مانده است. نگرش نوتومب به مسایل اجتماعی، او را به خلق یکی ازآثار برجسته­اش، «بهت و لرز[2]»  برانگیخت. در این رمان  که جنبه خودشرح حال نگاری دارد ، نویسنده سرنوشت خود را در قالب رمان و تخیل بیان می کند. او با تداعی خاطرات خود در ژاپن  و با حذف مرز بین واقعیت و خیال، رمانی می­آفریند و دنیای آمیخته از هر دو عنصر را به خواننده عرضه می­دارد. آن­چه مایه موجودیت این رمان می­شود، رویکرد انتقادی نویسنده نسبت به جامعه ژاپن(به ویژه نظام اداری)است که با مایه­هایی از طنز سیاه در هم می­آمیزد. ریاکاری، منفعت طلبی، ضوابط خشک اداری، ترس و آزردگی­های روحی، از مضامین برجستۀ این اثر داستانی­اند که به شدت توسط نویسنده به باد انتقاد گرفته می­شود. از این رو، در این پژوهش برآنیم تا با تحلیل مضامین و رویدادهای مهم اثر، نگاه انتقادی نویسنده­ و هدف آگاهی بخش وی را مورد مطالعه قرار دهیم.

 



محبوبه فهیم کلام

به رغم شور و شوق تفسیری که آثار به ویژه متأخر بکت برانگیخته‌اند، معمولاً در مطالعات بکت به این نکته کمتر پرداخته شده است که او مشخّصاً در آثار خود از بازنمایی و بیانگری صرف گریزان است. پرسش از نسبت بکت با بازنمایی و نیز رد‌گیری تحولّات این نسبت می‌تواند پژوهش تفسیری در آثار بکت را با خودِ مسأله‌ی تفسیر (و نه ابژه‌ی آن، بکت) مواجه کند و مسیری در تجربه‌ی مستقیم متنیّت بکت(در حدودِ بازنمایی و تفسیر) بگشاید. اینگونه متنِ بکت چنان اجرایی خوانده می‌شود که در آن زبان به جای رفتن در اعماق بازنمایی و دلالت در سطح خود می‌ماند و بر مادّیّت خود اصرار می‌ورزد. پی‌گیری این مقاومت در برابر تفسیر به صورت نمونه‌وار در خوانشِ دیوید لاج از پینگ بکت نشان می‌دهد که چگونه رویکرد‌های میتنی بر تفسیر و بازنمایی صرف معنا‌های بکت و غافل از وجوه اجرایی زبان سر‌انجام به تصمیم‌ناپذیری در‌می‌افتند و خود را با بیان تکثّر تفسیر‌های ممکن از متن بکت توجیه می‌کنند. با تشخیص حضور پنهان یک چشم روایت‌گر که در پینگ بر سطحی عاری از تفاوت و کاملاً یکدست حرکت می‌کند، می‌توان اجرای چشمی را در متن بکت شاهد بود که با «ندیدن»ِ خود مواجه است و زبانی که در مواجهه با خلأ درگیر «نگفتن»ِ خود می‌گردد.


کیوان طهماسبیان
مقاله‌ی حاضر به بررسی نمایشنامه‌ی فرشتگان در آمریکا بر اساس نظریه‌ی هوبرت زپف می‌پردازد و نشان می‌دهد در نتیجه‌ی تعاملات میان سه گفتمان اصلی نمایشنامه، فراگفتمان فرهنگی- انتقادی، پادگفتمان تخیلی و میان‌گفتمان همگون‌ساز، در پایانِ اثر گفتمان تازه‌ای متولد می‌شود که در برگیرنده‌ی درون‌مایه‌ها و نظرگاه‌های ژرف و نهفته‌ی آن است. تحقیق حاضر فرشتگان در آمریکا را در دو سطح مطالعه می‌کند: در نگاه نخست، به مطالعه‌ی راهکارهای مبارزه و مقابله‌ی نمایشنامه با معضلات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه‌ی آمریکا در دوران ریاست جمهوری رونالد ریگان می‌پردازد و بیان می‌دارد نمایاندن، برجسته‌سازی و ابراز توجه به مشکلات اصلی‌ترین راهبردهایی است که این اثر به منظور ارتقای سطح آگاهی مخاطب نسبت به بحران‌ها و گرفتاری‌ها و متعاقباً از میان بردن آنها به کار می‌گیرد. در سطحی عمیق‌تر، توضیح داده می‌شود حضور مسالمت‌گرا و تفاهم‌آمیز اجتماعی کوچک در پایان اثر نمایانگر زایش گفتمان فرهنگی و اجتماعیِ تازه‌ای است؛ گفتمانی که بیانگر ارزش‌ها و آرمان‌های انسانی و بشردوستانه از قبیل نوع‌دوستی، رواداری، آشتی‌گرایی، عشق‌ورزی، احترام به قانون حیات و امیدواری است. از این رو، نتیجه گرفته می‌شود فرشتگان در آمریکا ضمن ابراز توجه و نگرانی نسبت به مسائل و دغدغه‌های جامعه‌ی معاصر آمریکا، با ترویج کمالات انسانی امید به آینده‌ای دارد که در آن انسان‌ها از هر قوم، نژاد، رنگ، مذهب و یا هر عقیده‌ای با یکدیگر و دنیای پیرامونشان در آشتی هستند و با صلح زندگی می‌کنند.
احسان حبیبیان

در بین نویسندگانی که به بررسی مشکلات و مسائل اجتماعی پرداخته‌اند و تلاش کرده‌اند این مشکلات را در آثار خود به نمایش بگذارند، مسلماً امیل زولا از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است. کتاب ژرمینال به خوبی و به روشنی هرچه تمام‌تر این نابرابریها را در جامعه‌ی فرانسه نشان داده است. ژرمینال در حقیقت داستان یک نبرد سنگین و بی‌رحم است بین دنیای سرمایه داران از یک سو و از سوی دیگر نیروی کار که همواره زیر یوغ اربابانی قرارداشته که هیچگاه از استثمار آن دست بر نداشته‌اند. در این رمان، خشونت یکی از عوامل اصلی و مهم به شمار میرود؛ خشونت همه جا دیده می‌شود و به شدت بر زندگی و آینده‌ی شخصیتهای اصلی و فرعی رمان سایه انداخته است. خشونت را همه جا می‌توان دید:‌در خانواده، جامعه، محیطهای کاری و دیگر محافل انسانی. آنچه که بیش از همه به چشم می آید این حقیقت است که در این بین زنان بیش از مردان از این خشونت آسیب دیده و رنج می برند.

 

 

 

روح اله قاسمی
رباعيّات خيّامِ فیتزجرالد مشهورترين ترجمه‌اي است كه تا كنون از شعر فارسي به انگليسي صورت گرفته است. رباعیّات در یکی از متشتت‌ترین ادوار تاریخی انگلستان، به‌خصوص از حیث مذهبی، منتشر شد. این جستار در صدد است تا نقش رباعیّات را از سويي در اشاعه و گسترش و از سوي ديگر در تثبيت و تحكيم يكي از گفتمان-هاي مسلّط حاكم بر دورۀ ویکتوریا، یعنی گفتمان شکّ مذهبی، نشان دهد. بدین مقصود نویسندگان از مبانی نظری نقد تاریخ‌گرایی‌نو بهره گرفته‌اند. از منظر نقد تاریخ‌گرایی‌نو هر متن ادبی نه تنها از بافت گفتمان‌های تاریخی دورۀ خود تأثیر می‌پذیرد بلکه، به نوبۀ خود، در ترویج و تحکیم آنها نیز تأثیرگذار است. بنابراین، رباعیّات منعکس‌کنندۀ گفتمان‌هایی است که به فرهنگ دورۀ ویکتوریا شکل می‌دادند و از آن شکل می‍پذیرفتند که از آن میان می‌توان به متونی از قبیل از کشفیّات حوزۀ آشورشناسی، کتب و رسائل مذهبی، آثار منثور و منظوم ادبی، و رساله‌ها و تحقیقات علمی اشاره کرد.
علی رضا انوشیروانی, مصطفی حسینی
PDF

در پی ایجاد تنوع در ادبیات تعلیمی، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر ’جان‌بخشی‘ و چیدمان گروه‌ها در میدان بازی آموزشی مجازی بر توان نوجوانان ایرانی در یادگیری واژگان انگلیسی نوجوانان ایرانی انجام شد. آزمودنی‌ها از 168 نفر از دانش‌آموزان دختر و پسر ایرانی پایه‌ی اول دوره‌ی متوسطه‌ی دوم در شهر اصفهان انتخاب شدند. آن‌ها بعد از شرکت در آزمون پیامکی تعیین سطح واژگان انگلیسی همگون‌سازی شدند و به منظور ورود به مرحله‌ی اصلی پژوهش، شامل 18 جلسه آموزش تلفیقی مبتنی بر بازی، به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. هر جلسه شامل آموزش، تمرین و ارزیابی چهره به چهره در کلاس درس و تمرین در گروه‌های دو نفری متغیر در خارج از کلاس، در بازی مجازی شامل طرح‌های داستان با مشخصه‌ی ’جان‌بخشی‘ یا فاقد آن می‌شد. همچنین به منظور بررسی اثر چیدمان بر عمل‌کرد آزمودنی‌ها در میدان بازی مجازی، آن‌ها به طور تصادفی به گروه‌های دو نفری تقسیم شدند. عمل‌کرد آزمودنی‌ها هم در کلاس درس و هم در خارج از آن یا همان میدان بازی مجازی به‌عنوان داده‌های ارزیابی تکوینی ثبت می‌شد. در راستای ارزیابی هرچه دقیق‌تر آزمودنی‌ها در یادگیری واژگان از طریق بازی و بررسی تأثیر ’جان‌بخشی‘ بر این فرایند، آزمودنی‌ها در پایان دوره‌ی آموزش تلفیقی در یک آزمون بندش به‌عنوان آزمون تلخیصی نیز شرکت کردند. تحلیل داده‌های گردآوری شده از طریق آزمون‌های تی و آنالیز واریانس‌ها نشان داد که کاربرد ویژگی ’جان‌بخشی‘ در پس گونه ادبی بازی مجازی با ایجاد رابطه‌ای شفاف بین محتوا و دانش نوجوانان سهم‌ به‌سزایی در ارتقای توان  نوجوانان ایرانی در یادگیری واژگان انگلیسی داشت. در همین راستا، تجانس چیدمان گروه‌های دو نفری در هنگام تمرین از طریق بازی مجازی عمل‌کرد مطلوب آزمودنی‌ها را سبب شد. در واقع، ایجاد محیط مناسب آموزش مبتنی بر بازی سبب می‌شود تا نوجوانان بتوانند در هنگام تولید و درک محتوای انگلیسی از دانش واژگان خویش استفاده‌ی حداکثری را نمایند.

سعید خزایی, عبدالمجید حیاتی, علیرضا جلیلی فر

بی‌شک فیُودار داستایِفسکی را می‌توان در زمرة بزرگان فکر و ادب جهان برشمرد. در آثار او تأثیر فکر و فرهنگ آلمانی بسیار مشهود است. شاید در نگاه نخست دیدِ داستایِفسکی از آلمانی‌ها مملو از نفرت و کینه‌توزی به نظر آید، اما با مداقة بیشتر در احوال و افکار وی می‌توان به قرابت ذهنی و روحی وی با متفکران و ادیبان آلمانی پی برد. در این جستار کوتاه سعی شده است به ارتباط میان داستایِفسکی و فکر آلمانی و تأثیر وی بر یکی از نویسندگان مهم معاصر یعنی اشتفان سوایگ پرداخته شود. سوایگ ورود به جهان فکری داستایِفسکی را تنها از طریق «خوانش همدلانه» میسور می‌داند. روایت سوایگ از روایات داستایِفسکی نیز خود بازتاب‌دهندة این شیوه است. با نگاهی به »نظریه دریافت» ولفگانگ ایزر و مکتب کنستانس تلاش شده است به رابطه میان خواننده و متن ادبی و ارتباط میان کنش خوانش و فهم اثر پرداخته شود .


 

 

رائد فریدزاده

تئاتر فورمن نوشتاری است بر و از بدن که در آن نشانه­ها و رمزگان نظام قدرت با رویکرد ابزاری و عملکردجویانه از بدن به چالش کشیده می­شود. قدرت با شعارهایی مانند مراقبت از بدن و مقدّس شماردن زندگی، انسان را در معرض تن­آوری­هایی کارکردگرا و هدفمند قرار می­دهد، یا به بیان دیگر، بدن را ابزاری با هدف خاصّ بودن و زیستن برای قدرت تعریف می­کند. امّا فورمن چنین تکریم بدن را، مزیّن کردنش به نشانه­ها، رفتارها و ساخت­های تحمیلی و بی­محتوا می­داند. در واکنش به چنین رویکرد ابزارمحور، می­توان آثار فورمن را از منظر نظریه­ی «ژست» یا بدن «بی­هدف» آگامبن مورد بررسی قرار داد. ژست در بدن بازیگران فورمن به شکل جدایی صدا از تن رخ می­دهد، صدایی که در پس بلندگوها هزار چهره می­یابد و بازیگر را در سکوت فرو می­برد. تن بی­صدا و سکوت تن ایستادگی برابر بدن کلام­محور و موزون است. ژست را همچنین می­توان در تکنیک­های سینمایی تئاتر فورمن یافت که به واسطه­ی آن بدن نوعی از بی­فرمی را تجربه می­کند. فورمن بدنش را به دست لنز دوربین و نماهای بسیار نزدیک می­سپرد تا تجربه­ای متفاوت از تن­آوری برای تماشاگران به ارمغان آورد. در حقیقت، سینمایی کردن تن، آن را به عرصه­ای برای نوسازی و بازسازی تبدیل می­کند؛ هنجارهای حرکتی و ادراکی را پس می­زند؛ از بودن در بالقوگی لذّت می­برد؛ در آخر، ابزاری بی­هدف می­شود برای نابودی ساخت­های قدرت.

نرگس منتخبی
PDF