palette
تحلیل تطبیقی «حقوق و شخصیت زن» در داستان و فیلم‌نامۀ «شبهای روشن»، نوشتۀ داستایوفسکی و سعید عقیقی

چکیده

ادبیات و سینما، دو شاخۀ هنری محسوب می­شوند که همواره دارای تعاملات و روابط تنگاتنگی با یکدیگر بوده­اند. تأثیرپذیری این دو، سبب خلق آثاری درخور، چه درزمینۀ ادبیات و چه درزمینۀ سینما شده است. فیلم‌نامۀ «شب­های روشن» در اوایل دهۀ هشتاد خورشیدی توسط «سعید عقیقی» تحت تأثیر داستان بلند «فئودور داستایوفسکی» با همین نام نوشته شد. زن و احساسات عاشقانۀ او، محور اساسی این دو اثر محسوب می­شوند. در این تحقیق با توجه به تفاوت­های زمانی، مکانی و فرهنگی میان دو اثر موردنظر و ارتباطات، اشتراکات و افتراقات تاریخی و فرهنگی دو کشور ایران و روسیه، از منظر مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، به بررسی شباهت­ها و تفاوت­های عناصر فمینیسم و حقوق و شخصیت زن در جامعۀ مربوطه، پرداخته می­شود. تحلیل و تفسیرها، مزاحمت جنسی، عدم اعتماد به جنس مخالف، وابستگی شخصیتی و عدم مشارکت در فعالیت­های اجتماعی را وجوه مشترک وضعیت اجتماعی و روانی زن روسی و ایرانی معرفی می­کند و در مواردی چون تابوشکنی، غرور بی­جا و آگاهی هنری و ادبی، تفاوت­هایی را نشان می­دهد. شباهت­ها و تفاوت­های یادشده در فیلم‌نامۀ مذکور، به سبب مقبولیت و انطباق مضامین با شرایط زمانی و مکانی جامعۀ موردبحث اتفاق افتاده و نویسنده به­ خوبی وجوه شخصیتی زن معاصر ایرانی را با زن قرن نوزدهمی روسی، مقایسه کرده است.

واژگان کلیدی
مطالعات بینا رشته‌ای- ادبیات و سینما- فمینیسم- داستایوفسکی- سعید عقیقی- شبهای روشن

منابع و مآخذ مقاله

- آبادیان، حسین و زهره صفری. (1393). «مطالبات اجتماعی و فرهنگی زنان در دوره مشروطه تا سلطنت رضا شاه». جستارهای تاریخی. سال پنجم. شماره 2. صص 19-1.

- آبوت، پاملا و کلد والاس. جامعه شناسی زنان. ترجمه منیژه نجم عراقی. تهران: نشر نی. (1381).

- آرین پور، یحیی. از نیما تا روزگار ما. چاپ سوم. تهران: زوار. (1374).

- آزاد، حسن. پشت پرده های حرمسرا. ارومیه: انزلی. (1364).

- آلیسون، جک. «چهار تلقی از فمینیسم». ترجمه س. امیری. ماهنامۀ زنان. شماره 28. (1375).

- اعزازی، شهلا. مجموعه مقالات فمینیسم و دیدگاه ها. ترجمه انجمن جامعه شناسی ایران، گروه مطالعات زنان. چاپ دوم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان. (1386).

- انوشیروانی، علیرضا. «مطالعات بینارشته ای ادبیات تطبیقی». ویژه نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی). سال چهارم. شماره 1. (1392). صص 9-3.

- اولیایی نیا، هلن. «نقد فمینیستی ویرجینیا ولف». کتاب ماه ادبیات و فلسفه. شماره 74. (1382). صص 65-50.

- ایوبی، محمد. «فیلمساز از نمای نزدیک: سینما و ادبیات». نقد سینما. شماره 16. (1378). صص 39-34.

- برسلز، چارلز. درآمدی بر نظریه ها و روش های نقد ادبی. ترجمۀ مرتضی عابدینی. تهران: نیلوفر. (1375).

- برمن، مارشال. تجربۀ مدرنیته. ترجمه مراد فرهادپور. چاپ هشتم. تهران: طرح نو. (1392).

- بهنام، جمشید. ایرانیان و اندیشۀ تجدد. چاپ دوم. تهران: فرزان. (1383).

- پاینده، حسن. گفتمان نقد (مقالاتی در نقد ادبی). تهران: نشر روزنگار. (1382).

- حیاتی، زهرا. «نقد مطالعات تطبیقی اقتباس در پژوهش های ادبی و سینمایی ایران». نقد ادبی. شماره 27. (1393). صص 97-69.

خانلری، زهرا. فرهنگ ادبیات جهان. تهران: خوارزمی. (1375).

- داد، سیما. فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ سوم. تهران: مروارید. (1385).

- دارایی، میاد و مجتبی آقابابایی. شب های روشن: نقد، گفت و گو، فیلم نامه. چاپ اول. تهران: سفیدسار. (1396).

- داستایوفسکی، فئودور. شب های روشن. ترجمه سروش حبیبی. چاپ بیست و ششم. تهران: ماهی. (1397).

- داوری اردکانی، رضا. «داستایوفسکی آموزگار؛ روانشناسی نهیلیسم». مشرق. ویژه نامه ادبیات. (1374). صص 18-11.

- رماک، هنری. «تعریف و عملکرد ادبیات تطبیقی». ترجمه فرزانه علوی زاده. ادبیات تطبیقی. شماره 6. (1391). صص 73-55.

- شکروی، شادمان. «زنان اثیری در اندیشه داستایوفسکی». گلستانه. شماره 80. (1386). صص 50-48.

- صادقی شهپر، رضا و راضیه حجار. «نقد فمینیستی رمان سگ و زمستان بلند». ادب پژوهی. شماره 26. (1392). صص 94-73.

- عظیمی، شاپور. «نفس عمیق در شب های روشن». نقد سینما. شماره 37. (1382). صص 33-29.

- علیپور، صدیقه و معصومه باقری حسن کیاده. «گفتمان جنسیت قطبی شده در داستان های دورۀ میانه». مجموعه مقالات دهمین همایش بین المللی انجمن ترویج. جلد هفتم. (1394). صص 368-379.

- فریدمن، جین. فمینیسم. ترجمۀ فیروزه مهاجر. چاپ دوم. تهران: آشیان. (1383).

- قربانپور، ابراهیم. درباره شب های روشن داستایوفسکی. وبلاگ نوار. (1395).

- کریمی مطهر، جان الله. «نگاهی به تأثیر متقابل ادبیات فارسی و روسی». پژوهش زبان های خارجی. شماره 8. (1379). صص 56-48.

- کلیگز، مری. درسنامۀ نظریه ادبی. ترجمۀ جلال سخنور و دیگران. چاپ دوم. تهران: اختران. (1394).

- کورتز، ایما. «فرهنگ و زندگی». ترجمه م.آدینه. شمارۀ 19 و 20 (ویژه زن در فرهنگ ایران و جهان). (1354). صص 173-166.

- مشیرزاده، حمیرا. از جنبش تا نظریۀ اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم. مطالعات زنان. چاپ چهارم. تهران: پژوهش شیرازه. (1388).

- مالکم، سرجان. تاریخ ایران. ترجمه میرزا حیرت. جلد اول. تهران: دنیای کتاب. (1362).

- منجم، رویا. «داستایوفسکی انسان همیشگی». گلستانه. شماره 8. (1378). صص 44-43.

- ندا، طه. ادبیات تطبیقی. ترجمۀ هادی نظری مقدم. چاپ سوم. تهران: نی. (1393).

- هام، مگی و سارا گمبل. فرهنگ نظریه های فمینیستی. ترجمه فیروزه مهاجر و دیگران. تهران: توسعه. (1382).

- یزدانی، عباس و بهروز جندقی. فمینیسم و دانش های فمینیستی. چاپ اول. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان. (1382).


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.