palette
مرگ سیاست و تنسوژهی دیاسپوریک: از آنتیگونهی سوفوکلس تا آتش خانگیِ کامیلا شمسی
فرزانه دوستی, امیرعلی نجومیان

چکیده

در تعاریف جدید قدرت و حاکمیت، با شبکه‌ی پیچیده‌ای از روابط و تعاملات قدرت روبه‌رو ‌می‌شویم که از پایین‌ترین سطوح زیستی نشأت می‌گیرند. این مقاله بر آن است تا با مطالعه‌ی ادبیات تن‌بنیاد از آنتیگونهی سوفوکلس تا امروز، بازنمون تعارضِ تن‌سوژه‌ی دیاسپوریک با سیاست‌های زیستیِ حاکمیت را در اقتباسی معاصر واکاوی کند. مفهوم سوژه‌ی ‌بدنمند که وامدار مباحث پدیدارشناختی موریس مرلوپونتی است، در پیوند با نظریه‌ی زیست‌قدرتِ میشل فوکو، حیات برهنه و زیست‌سیاستِ جورجو آگامبن و مفهوم مرگ‌سیاستِ آشیل امبمبه ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. مروری تطبیقی بر آنتیگونه‌ی سوفوکلس و آتش خانگیِ کامیلا شمسی نشان می‌دهد که در دوران پسااستعمار، مرگ‌سیاست به شکلی دیگر باقی است و حیات و ممات مهاجران، این تن‌سوژه‌های دیاسپوریک، را تحت کنترل دارد. اما آیا سوژه‌ی دیاسپوریک همواره تسلیم این سیاست‌ها می‌شود؟ همان‌طور که در آنتیگونه، برادرِ یاغی دو کالبدِ زیستی و سیاسی دارد و بعد از مرگ هم به چالش حکومت ادامه می‌دهد، در آتش خانگی نیز تن‌سوژه‌ی دیاسپوریک در دو لایه‌ی زیستی و سیاسی معنا می‌یابد. او نخست با پیوستن به داعش مقابل قانونِ حاکم قرار می‌گیرد و به نمادی از بدنه‌ی قدرت معارض تبدیل می‌شود، اما بعد از مرگ در پی احقاق حق تدفین خود در وطنی که او را خائن و دشمن مردم می‌نامد، مصرانه سیاست‌های قدرت مسلط را به چالش می‌کشد. در آتش خانگی لجستیکِ جسد، اصلِ خاک، مسأله‌ی وطن، و سیاست‌های دوگانه‌ی زیست/مرگ در حق نسل دوم مهاجران مفاهیمی بدیع‌اند که این اقتباس را به زبرمتنی قابل تأمل بدل کرده‌اند.

 

واژگان کلیدی
تنِ دیاسپوریک، دیاسپورای مسلمانان، ادبیات مهاجرت، کامیلا شمسی، آتش خانگی، مرگ‌سیاست، اسلام‌هراسی

منابع و مآخذ مقاله

- آذرکمند، فرزاد، و محمدعلی توانا. « شكل- زندگي در انديشة جورجو آگامبن: بازخواني و نقد كتاب اجتماع آينده.» پژوهشنامة انتقادي متون و برنامههاي علوم انساني پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي 16.14 (مهر و آبان 1395): 1-24.

- احمدزاده، شیده. مهاجرت در ادبیات و هنر. تهران: سخن، 1391.

- بهمنپور، بهاره، و امیرعلی نجومیان. «روایتی شبحزده: بازنمایی روانزخم مهاجرت در سهگانه «هما و کاشیک» از مجموعه داستانی خاک غریب اثر جومپا لاهیری.» فصلنامه علمی-پژوهشی نقد زبان و ادبیات خارجی 14.19 (پاییز و زمستان 1396): 77-97.

- درزینژاد، انسیه، و لیلا برادران جمیلی. «فاعلیت اجراگرایانه زن مسلمان در گفتمان دیاسپورایی لیلا ابوالعلا.» فصلنامه علمی-پژوهشی نقد زبان و ادبیات خارجی 14.18 (بهار و تابستان 1396): 59-85.

- درزینژاد، انسیه، و لیلا برادران جمیلی. «وطن بهمثابه فضایی ترامکانی در گفتمان دیاسپورایی مهجا کهف.» فصلنامه علمی-پژوهشی نقد زبان و ادبیات خارجی 14.19 (پاییز و زمستان 1396): 169-185.

- سوفوکلس. آنتیگونه. ترجمه نجف دریابندری. تهران: نشر آگه، ویراست دوم، 1393.

- شکری، محمد. «هوسرل، مرلوپونتی و مفهوم تن.» فصلنامه علمی-پژوهشی حکمت و فلسفه 8.2 )تابستان 1391): 41-56.

- صادقی، امیرحسین، و فریده پورگیو. «امت اسلامی، جایگزینی برای جامعه مهاجران (دیاسپورا) در رمان مناره.» فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش ادبیات معاصر جهان 20.1 (بهار و تابستان 1394): 163-179.

- قویمی، مهوش، و مریم ساسان. «هویت بر اثر مهاجرت در متن آثار میلان کوندرا.» فصلنامه علمی-پژوهشی نقد زبان و ادبیات خارجی 8.12 (بهار و تابستان 1393): 195-209.

- Agamben, Georgio. Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. trans. Heller-Roazen. California: Stanford University Press, 1998.

- Ahmed, Rehana. Writing British Muslims: Religion, Class and Multiculturalism. Manchester: Manchester University Press, 2015.

- Ather, Anisa. Why Are British Muslims Writing? Interviews with Three British Muslim Memoir Writers. Diss. Cardiff University, 2013.

- Bloom, Harold. The Anxiety of Influence: A Theory of Poetry. New York: Oxford University Press, 1973.

- Brah, Avtar. Cartographies of Diaspora. London & New York: Routledge, 1996.

- Chakkour, Soukaina. Speaking near Necropolitics: Sovereignty, Geopolitics of Death and Sexual Difference. Diss. Utrecht University, 2015.

- Chambers, Claire. British Muslim Fictions: Interview with Contemporary Writers. London: Palgrave Macmillan, 2011.

- Foucault, Michel. Society Must Be Defended. Trans. David Macey. New York: Picador, 2003.

- Galtung, Johan et al. “The Muslim Diaspora in Europe and the USA,” Transcend International. Transcend, 2012. www.transcend.org/tri/downloads/MuslimDiaspora.pdf.

- Genette, Gérard. Palimpstests: Literature in the Second Degree. Translated by Channa Newman. Lincoln: University of Nebraska Press, 1997.

- Lyotard, Jean-Francois. The Postmodern Condition: A Report on Knowledge. Minneapolis: The University of Minnesota Press, 1984.

- Malak, Amin. Muslim Narratives and the Discourse of English. New York: State University of New York Press, 2005.

- Mbembe, Achilles. “Necropolitics,” tr. Libby Meintjes. Racismandnationalconsciousnessresources.com, 2003. http://racismandnationalconsciousnessresources.files.wordpress.com/2008/11/achille- mbembe-necropolitics.pdf.

- Mbembe, Achilles. On the Postcolony. Berkeley: University of California Press, 2001.

- Mendelsohn, Daniel. “Unburied: Tamerlan Tsarnaev and the Lessons of Greek Tragedy,” The New Yorker 14 May 2013. https://www.newyorker.com/books/page-turner/unburied-tamerlan-tsarnaev-and-the-lessons-of-greek-tragedy.

- Romanyshyn, Robert. Technology as Symptom and Dream. London: Routledge, 1989.

- Rosivach, Vincent J. “On Creon, Antigone, and not Burying the Dead,” Rheinisches Museum für Philologie 126, 1983, 193-211.

- Santesso, Esra Mirze and James E. McClung (ed). Islam and Postcolonial Discourse. London: Routledge, 2017.

- Shamsie, Kamila. Home Fire. New York: Riverhead Books, 2017.

- Shamsie, Kamila. Offence: The Muslim Case. Greenford: Seagull Books, 2009.

- Slattery, Dennis Patrick. “Of Corpses and Kings: Antigone and the Body Politic,” Lit: Literature Interpretation Theory, vol. 5, no. 2, 1994, pp. 155-167, DOI: 10.1080/10436929408580134.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.